Kirkut

Kirkut [ul. Słowackiego15] - Na wzniesieniu niedaleko synagogi, pod gęstymi koronami drzew, znajduje się jeden z najstarszych i najcenniejszych cmentarzy żydowskich w Polsce. Położony jest około 200 metrów na wschód od rynku, pomiędzy ulicami Moniuszki, Słowackiego, Kaczkowskiego i Łazienną. Usytuowany na zboczu wzgórza opadającego ku północy, zajmuje powierzchnię ponad 3 hektarów i ma plan zbliżony do prostokąta. Teren jest ogrodzony (częściowo historycznym, częściowo współczesnym ogrodzeniem) i porośnięty zarówno starodrzewem, jak i samosiewami.

Na cmentarzu znajduje się około 2 tysięcy macew wykonanych z miejscowego piaskowca, rozmieszczonych w układzie rzędowym, który mimo zniszczeń i przemieszczeń pozostaje czytelny. Nagrobki mają formę prostokątną lub półkolistą, są zwrócone na wschód i często bogato zdobione płaskorzeźbami oraz inskrypcjami. Widoczna na nich symbolika nawiązuje zarówno do życia zmarłych, jak i wierzeń pozagrobowych, obejmując m.in. motywy koron, świeczników, dzbanów, a także figur zwierząt, takich jak lwy, ptaki czy jelenie. Wiele macew jest przechylonych lub przewróconych, co nadaje temu miejscu szczególny, refleksyjny charakter.

Najstarsza część nekropolii, z nagrobkami z XVI i XVII wieku, znajduje się w północnej części wzgórza. Zachowało się tam około 120 obiektów w różnym stanie, w tym 73 macewy z inskrypcjami o prostej, archaicznej formie, pozbawione dekoracji. Najstarszy zidentyfikowany nagrobek należy do Eliezera, syna Meszulama, zmarłego 11 września 1548 roku. Hebrajska inskrypcja głosi:

„Tu pochowany mąż, bojący się Boga, Eliezer syn Meszulama, we wtorek

9 dnia miesiąca tiszri 309 roku według krótkiej rachuby"

(źródło tłumaczenia: A. Trzciński,M. Wodziński "Cmentarz żydowski w Lesku").

Młodsza część cmentarza, zlokalizowana w południowej i południowo-wschodniej części wzgórza, była użytkowana głównie w XIX i XX wieku i to właśnie tam zachowało się najwięcej bogato zdobionych macew. Wśród wyróżniających się nagrobków znajduje się zadaszony grobowiec Menachema Mendla Horowica, rabina i cadyka z Rozwadowa i Leska, zmarłego 9 października 1803 roku, ojca znanego cadyka Naftalego Cwi Horowica z Ropczyc.

Na podstawie tekstu: Anna Fortuna-Marek, OT NID w Rzeszowie, 11.02.2019 r