Jeszcze kilkanaście lat temu spotkanie niedźwiedzia w pobliżu domu wydawało się w Bieszczadach czymś wyjątkowym. Dziś mieszkańcy Leska, Bezmiechowej, Hoczwi, Jankowiec czy okolicznych miejscowości coraz częściej alarmują o wilkach i niedźwiedziach pojawiających się w sąsiedztwie zabudowań. Zwierzęta widywane są przy drogach, gospodarstwach, śmietnikach, a nawet w pobliżu szkół czy osiedli mieszkaniowych. Problem przestał być wyłącznie tematem leśników i przyrodników - stał się realnym wyzwaniem dla mieszkańców całych Bieszczadów.
W ostatnich miesiącach liczba zgłoszeń dotyczących obecności dużych drapieżników wyraźnie wzrosła. Mieszkańcy coraz częściej informują o obserwacjach niedźwiedzi brunatnych oraz wilków, które - poszukując pożywienia - zbliżają się do ludzkich siedzib. To zjawisko budzi niepokój, ale jednocześnie rodzi pytania: czy rzeczywiście jest się czego bać? Jak zachować się podczas spotkania z drapieżnikiem? I gdzie kończy się ochrona zwierząt, a zaczyna bezpieczeństwo człowieka?
Problem, którego nie można ignorować
Bieszczady od dziesięcioleci pozostają naturalnym domem wilka i niedźwiedzia brunatnego. To właśnie tutaj znajdują jedne z najlepszych warunków bytowania w Polsce. Jednak zmieniające się środowisko, zwiększająca się populacja drapieżników, a zarazem większa penetracja terenów leśnych przez ludzi, czy łatwy dostęp do odpadów organicznych powodują, że dystans między człowiekiem a drapieżnikami systematycznie się zmniejsza.
Szczególnie niepokojące są sytuacje, w których zwierzęta tracą naturalny lęk przed człowiekiem i zaczynają regularnie pojawiać się przy domostwach. Niedźwiedź, który znajdzie łatwe źródło pożywienia - niezabezpieczone odpady, pasiekę, karmę dla zwierząt czy resztki organiczne - może wracać w to samo miejsce wielokrotnie. Wilki z kolei coraz częściej obserwowane są na obrzeżach miejscowości, szczególnie nocą i nad ranem, kiedy niezabezpieczone zwierzęta gospodarskie, w tym psy, mogą być bardziej narażone na kontakt z drapieżnikami.
To właśnie rosnąca liczba takich zdarzeń była jednym z głównych tematów posiedzenia Miejsko-Gminnego Zespołu Zarządzania Kryzysowego, które odbyło się 19 maja z inicjatywy Burmistrza Miasta i Gminy Lesko.
Podczas spotkania przedstawiciele samorządu, policji, straży pożarnej, nadleśnictwa, służb weterynaryjnych oraz odpowiedzialnych wydziałów Urzędu Miasta i Gminy omawiali kwestie związane z bezpieczeństwem mieszkańców.
Jak podkreślano podczas posiedzenia, coraz częściej dochodzi do sytuacji, w których mieszkańcy obserwują niedźwiedzie brunatne lub wilki bezpośrednio przy zabudowaniach mieszkalnych i gospodarczych. Z tego względu konieczne stało się uporządkowanie procedur zgłaszania oraz sposobów reagowania w sytuacjach zagrożenia.
Jest decyzja: można odstraszać drapieżniki
Co to oznacza w praktyce?
Mieszkańcy, którzy znajdują się w sytuacji bezpośredniego zagrożenia, mogą podejmować działania odstraszające - jednak wyłącznie zgodnie z obowiązującymi przepisami i w granicach wydanej decyzji.
Dozwolone metody obejmują między innymi:
- odstraszacze dźwiękowe,
- bezprzewodowe czujniki ruchu z sygnalizacją alarmową,
- klaksony samochodowe,
- latarki ręczne i samochodowe, szczególnie z trybem migania,
- petardy,
- pastuchy elektryczne,
- a w określonych przypadkach również środki wykorzystujące amunicję gumową, hukową lub gazową.
Jednocześnie służby przypominają bardzo wyraźnie: stosowanie broni dopuszczalne jest wyłącznie przez osoby posiadające odpowiednie uprawnienia. Wszelkie działania muszą odbywać się z zachowaniem zasad bezpieczeństwa.
Decyzja obowiązuje do końca 2026 roku.
Co robić, gdy spotkasz wilka lub niedźwiedzia?
Eksperci podkreślają, że najważniejsze jest zachowanie spokoju. Większość niebezpiecznych sytuacji wynika z paniki lub nieprzemyślanych reakcji człowieka.
Jeśli spotkasz wilka lub niedźwiedzia:
Zatrzymaj się i nie wykonuj gwałtownych ruchów. Nagłe zachowanie może sprowokować reakcję obronną zwierzęcia.
Nie podchodź bliżej – szczególnie jeśli widzisz młode osobniki. Samice z młodymi bywają wyjątkowo czujne i mogą reagować agresywnie.
Mów spokojnym głosem. Pozwól zwierzęciu rozpoznać, że ma do czynienia z człowiekiem.
Powoli się wycofaj. Nie odwracaj się plecami i nie uciekaj. Zwłaszcza wilk może potraktować ucieczkę jako instynktowny bodziec pościgu.
Nie patrz zwierzęciu długo w oczy. Może to zostać odebrane jako forma konfrontacji.
W przypadku ataku obronnego niedźwiedzia zaleca się ochronę głowy i karku oraz przyjęcie pozycji minimalizującej obrażenia.
Lepiej zapobiegać niż reagować
Specjaliści zgodnie podkreślają, że najważniejsza jest profilaktyka.
Mieszkańcy powinni:
- zabezpieczać odpady i resztki żywności,
- nie pozostawiać karmy dla zwierząt gospodarskich na zewnątrz,
- zabezpieczać pasieki i gospodarstwa,
- nie dokarmiać dzikich zwierząt,
- podczas spacerów prowadzić psy na smyczy,
- poruszać się po terenach leśnych wyznaczonymi szlakami,
- sygnalizować swoją obecność podczas spacerów czy prac w lesie.
Leśnicy przypominają, że zwierzęta bardzo szybko uczą się, gdzie mogą znaleźć łatwe pożywienie. Raz przyzwyczajony do obecności człowieka niedźwiedź może wracać wielokrotnie i stopniowo tracić naturalny dystans.
Gdzie zgłaszać zagrożenie?
Każdy przypadek pojawienia się niedźwiedzia lub wilka w pobliżu zabudowań lub w innych niepokojących okolicznościach (np. niepłochliwe osobniki), należy każdorazowo zgłosić do Urzędu Miasta i Gminy Lesko - osoba odpowiedzialna: Joanna Gembuś, tel: 577 999 285, email: lesnik@lesko.pl. Dokumentacja zdarzenia (np. zdjęcie wykonane telefonem) i zgłoszenie wszystkich obserwacji pozwoli zidentyfikować rzeczywistą skalę zjawiska.
Za jedno zdarzenie rozumiemy aktywność tego samego zwierzęcia w tym samym miejscu (lub do 100 m) w przedziale czasowym do 6 h. Pojawienie się zwierzęcia po tym czasie lub w dalszej odległości należy opisać jako kolejne zdarzenie.
W zgłoszeniu należy podać następujące informacje dotyczące zdarzenia:
- Data zdarzenia;
- Godzina zdarzenia;
- Współrzędne geograficzne zdarzenia lub opis miejsca (np. wilk przy bramie wjazdowej 5 metrów od budynku, niedźwiedź 10 metrów z boku budynku przy garażu – na podstawie opisu pracownik gminy określi współrzędne na podstawie geoportalu);
- Miejscowość i nr posesji, w której doszło do zdarzenia;
- Gatunek, którego dotyczy zdarzenie (wilk, niedźwiedź);
- Liczbę zaobserwowanych osobników;
- Odległość zwierzęcia od zabudowań;
- Odległość zwierzęcia od drogi (utwardzonej, regularnie użytkowanej przez ludzi);
- Odległość zwierzęcia od człowieka;
- Czy zwierzę przekroczyło ogrodzenie posesji lub inne bariery (np. weszło do budynku)?;
- Czy obserwowane zwierzę wyrządziło jakieś szkody w danym zdarzeniu?;
- Czy podjęto płoszenie zwierzęcia w danym zdarzeniu (krzykiem, petarda, klakson samochodu, pistolet hukowy)?;
- Dodatkowe informacje (w przypadku posiadania zdjęć proszę o dołączenie);
- Kontaktowy adres email lub numer telefonu;
Bardzo prosimy o przesyłanie w załączniku zdjęć ze zdarzeń, ewentualnie linków do nagrań z monitoringu (pliki z nagrań ważą za dużo aby przesyłać je w załączniku do emaila, dlatego można je wrzucić do tzw. chmury (onedrive, dysk gogle, itp.) i udostępnić link, wklejając na końcu treści emaila.
W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia należy niezwłocznie dzwonić pod numer alarmowy 112.
Pamiętajmy - dzikie zwierzęta nie szukają kontaktu z człowiekiem - to najczęściej przypadek prowadzi do spotkania. Odpowiednia wiedza, rozsądek i ostrożność pozostają najlepszym sposobem na uniknięcie zagrożenia.
